مقدمه:
در سالهاي اخير، ماركر سرمي جديد به نام Anti-ccp
در بيماري آرتريت روماتوئيد مورد استفاده قرار
ميگيرد. از آنجا كه اين روش آزمايشگاهي نسبتاً
جديد، در برخي آزمايشگاههاي استان گيلان انجام
ميگيرد، سعي بر اين بوده كه مطالبي كاربردي جهت
آشنايي همكاران با اين روش جديد و بسيار مؤثر به
اختصار آورده شود.
سردبير
آرتريت روماتوئيد (RA) يك بيماري شايع اتوايميون
سيستميك ميباشد كه در حدود 5/0 تا 1 درصد جمعيت
بزرگسالان را مبتلا ميكند و موجب درد، تورم، خشكي
و تغييرات تخريبي در مفاصل دست و پا و ساير مفاصل
بدن و اختلال در كيفيت زندگي بيماران ميشود.
مشخصه مهم آرتريت روماتوئيد التهاب مفاصل سينوويال
و به دنبال آن تخريب پيشرونده مفاصل درگير
ميباشد. امروزه اين مسئله اثبات و پذيرفته شده
است كه مداخله زودرس و درمان تهاجمي و سريع عليه
بيماري آرتريت روماتوئيد در مراحل اوليه ميتواند
از تخريب غيرقابل برگشت مفصل جلوگيري نمايد. اما
اين موضوع (پيشگيري از تخريب) به تشخيص صحيح
بيماري در مراحل نخستين و شروع درمان مناسب و به
موقع، قبل از بروز تغييرات تخريبي در مفاصل بستگي
دارد.
از سال 1987 تا كنون معيارهاي كالج روماتولوژي
آمريكا (ACR) به طور گسترده اي براي تشخيص بيماري
آرتريت روماتوئيد مورد استفاده قرار ميگيرد. اما
معيارهاي (ACR) براي تشخيص زودرس RA مناسب نيستند!
زيرا اين معيارها بيشتر روي ظاهر شدن شكايات
باليني تكيه دارند، درحاليكه اين شكايات در اوايل
بيماري RA ظاهر نميشوند. فاكتور روماتوئيد (RF)
اولين آزمايش خوني كه براي افتراق RA از ساير
انواع آرتريتها و پروسههاي التهابي بكار رفته
است. ولي با اين وجود، از نظر حساسيت
(Sensitivity) و ويژگي (Specificity) اين روش ايده
آل نميباشد. زيرا اين آزمايش ميتواند در بعضي از
بيماران مبتلا به RA منفي و بالعكس در افراد سالم،
مثبت باشد.
در سالها اخير، ماركر سرمي جديد بنام Anti-ccp
(آنتي بادي عليه Cyclic Citrirullinated Peptide)
با ويژگي (بيش از 95%) و حساسيت (تقريباً80%) براي
آرتريت روماتوئيد مورد استفاده قرار ميگيرد.
Anti-ccp اولين بار در سال 1998 توصيف و گزارش شد
و به دنبال توليد محصول تجاري ELISA آن، تا به
امروز مقالات فراواني براي سودمندي اين ماركر سرمي
در تشخيص RA در مراحل اوليه بيماري منتشر شده است.
در اين روش وجود آنتي باديهاي ضد (Cyclic
Citrirullinated Peptide) در خون تشخيص داده
ميشود. اين اتوآنتي باديها، پروتئينهايي
ميباشند كه توسط سيستم ايمني در پاسخ به تحريك
ناشي از سيترولين (Citrulline) توليد ميشود.
سيترولين يك اسيد آمينه غير طبيعي است كه از تغيير
اسيد آمينه آرژينين بوجود ميآيد. بنظر ميرسد كه
تبديل آرژينين به سيترولين در فرآيند التهابي خود
ايمني كه در مفاصل افراد مبتلا به RA ديده ميشود،
نقش داشته باشد.
تيتر بالاي Anti-ccp در تعداد قابل توجهي از
بيماران آرتريت روماتوئيد كه داراي فاكتور
روماتوئيد منفي هستند، براي تشخيص زودرس و اوليه
بيماري بسيار سودمند بوده و به پزشكان اجازه درمان
تهاجمي و در نتيجه كمتر شدن تخريب بافت مفصل را
ميدهد.
Anti-ccp براي ارزيابي احتمال بروز RA در بيماران
با آرتريت غيرطبقه بندي شده (Undifferentiated
Arthritis)، يعني كساني كه شكايات آنها مطرح كننده
آرتريت بود ولي معيارهاي ACR براي آرتريت
روماتوئيد را ندارند، مورد استفاده قرار ميگيرد.
طبق نظر ACR، در حدود 95% اين بيماران با Anti-ccp
مثبت، در آينده علائم آرتريت روماتوئيد را نشان
خواهند داد.
آزمايش Anti-ccp همراه با فاكتور روماتوئيد RF در
بيماران با آرتريت غيرطبقه بندي شده
(Undifferentiated Arthritis) و بيماران با علائم
آرتريت روماتوئيد و RF منفي (Seronegative RA)
انجام ميشود.
به عنوان يك قانون، نتايج آزمايشگاهي در خارج از
محدوده علائم و شكايات باليني نبايد مورد قضاوت
قرار گيرد. با اين وجود در بيماري كه (Anti-ccp) و
RF هر دو مثبت باشند خيلي محتمل است كه مبتلا به
آرتريت روماتوئيد باشد و همچنين اين احتمال وجود
دارد كه فرم شديدتري از بيماري را نشان دهد. در
بيماري با Anti-ccp منفي و RF مثبت، شكايات و
علائم باليني براي تشخيص RA و افتراق آن با ساير
وضعيتهاي التهابي لازم ميباشد، احتمال كمي براي
RA وجود دارد و در خاتمه باز هم تأكيد ميشود كه
آرتريت روماتوئيد يك تشخيص باليني بوده و در غياب
وجود آنتي باديها نيز، تشخيص RA ميتواند گذاشته
شود.
نكات مهم مربوط به Anti-ccp
Anti-ccp در سرم خون بيماران مبتلا به RA حتي تا
14 سال قبل از بروز اولين شكايات بيمار، كشف شده
است (سرم افرادي كه از سالها قبل در مراكز
تحقيقاتي نگه داري شده بود).
- به نظر ميرسد تيترهاي بالاي Anti-ccp، قوياً با
بيماري اروزيو (Erosive) در ارتباط باشد.
- بين مثبت شدن Anti-ccp و وجود 4HLA-DR (Shared
Epitope) ارتباط معني داري وجود دارد.
- آنتي ژنها Citrullinated در سينوويوم مفاصل
ملتهب وجود داشته و پلاسماسلهاي توليد كننده
Anti-ccp از
سينوويوم بيماران RA جدا شده اند. آنتي باديهاي
عليه ccp به طور موضعي در سينوويوم توليد ميشود.
موارد كاربرد Anti-ccp
الف) تشخيص RA در مراحل اوليه التهاب سينوويوم
ب) افتراق RA از ساير آرتريتهاي التهابي
ج) افتراق RA از ساير بيماريهاي بافت همبند مانند
SLE اروزيو
د) تأييد تشخيص RA در بيماراني كه RE منفي
ميباشند (Seronegative RA)
- آنتي باديهاي Anti-ccp نبايد بعنوان آزمايش
غربالگري (Screening) بكار رود.
........................
ترجمه: دكتر حسين محدثي
پزشك
عمومي عضو هيئت مؤسس انجمن پزشكان عمومي انزلي
نشاني: بندر انزلي، خيابان مطهري، روبروي داروخانه شبانه
روزي دكتر تيمورپور، مطب شبانه روزي فاطيما
تلفن: 4248501ـ 0181
h_mohaddesi@yahoo.com
شوراي هماهنگي پزشکان عمومي گيلان